Cyfrowy banknot
Wartość jest przenoszona w osobnych banknotach, wydawana porcjami, weryfikowana lokalnie. Banknot jest instrumentem na okaziciela; protokół jest tym, co czyni okaziciela uczciwym.
Protokół
Cyfrowy banknot i reguły, które wymuszają uczciwość jego okaziciela.
Pactena to protokół płatniczy. Nie jest walutą i nie jest rynkiem. Definiuje, jak cyfrowy banknot jest emitowany, wydawany, przekazywany i wykupywany — z prywatnością gotówki i cechą rozliczalności, której gotówka nigdy nie miała.
Czym jest
Dwie warstwy
Warstwa kont zajmuje się progowym zarządzaniem kluczami: klucz konta powstaje w sposób rozproszony i nigdy nie istnieje jako całość — nawet w chwili podpisywania. Warstwa płatności obsługuje emisję, wydawanie i przekazywanie.
Jeden łańcuch zaufania
Root → Issuer → Merchant/User. Każde ogniwo to certyfikat w tym samym schemacie; każde sprawdzenie to ta sama funkcja weryfikująca.
Czym nie jest
To nie generyczny obwód zero-knowledge
Pięć dedykowanych prymitywów i jedna lekka konstrukcja, dobrane do tego problemu. Żadnego systemu dowodzenia, któremu trzeba ufać, żadnego obwodu do audytu, żadnej ceremonii trusted setup do wyjaśniania.
To nie protokół sigma, dowód zakresu ani akumulator
Weryfikacja to mały, ustalony zestaw ukierunkowanych sprawdzeń. Nie rośnie wraz z twierdzeniem.
Nie zależy od bezpiecznego sprzętu
Żadnego sprzętu zabezpieczającego, żadnego producenta w roli strażnika. Klient działa na zwykłym telefonie. To właśnie różnica wobec każdego dotąd opublikowanego pilotażu offline banku centralnego.
To nie nowa waluta
Przenosi taki pieniądz, jaki emitent za nim umieści.
Wynik dotyczący podwójnego wydania offline
Podwójne wydanie offline jest od dekad otwartym problemem cyfrowej gotówki. To dlatego eksperymenty offline banków centralnych wciąż opierają się na specjalistycznym, dedykowanym sprzęcie zabezpieczającym.
Pactena to pierwsze znane wdrożone rozwiązanie, które odpowiada na to czysto na poziomie protokołu, bez zaufania do sprzętu: kto wyda ten sam cyfrowy banknot dwa razy, sam sprawia, że jego tajny klucz staje się obliczalny — oszustwo wskazuje sprawcę imiennie. Pięć rzeczy, które można sprawdzić: implementacja referencyjna, zmierzona weryfikacja offline około 12 ms, podany wybór krzywej, działający demonstrator i opublikowane rozmiary w bajtach.
Do sierpnia 2026 roku nie jest znany żaden inny publicznie udokumentowany, działający system, który gwarantuje to również w łańcuchu przekazań offline: podwójne wydanie wskazuje dokładnie pierwotnego oszusta, a każdy inny, uczciwy uczestnik łańcucha zachowuje anonimowość — nie ujawniają się ani uczciwi posiadacze sprzed oszusta, ani ci po nim, i nie stają się nawet podejrzani. Wedle twierdzenia tej konstrukcji uczciwego posiadacza nie da się fałszywie oskarżyć. Zewnętrzna recenzja kryptograficzna warstwy płatności jest w toku; jej wynik zostanie opublikowany.
Oszustwo samo się ujawnia.
Gdyby ktoś chciał z tym polemizować
Samoujawniające wykrywanie z linii Chauma pozostało teorią; nigdy nie działało w żywym systemie, w realnej skali. Opublikowane pilotaże offline banków centralnych opierają się na sprzęcie zabezpieczającym — dokładnie na tym zaufaniu do sprzętu, które Pactena eliminuje. A nie jest znany żaden opublikowany, działający system łączący wieloprzeskokowe przypisanie offline z niemożliwością fałszywego oskarżenia (non-frameability). Jeśli ktoś zna taki — naprawdę chcielibyśmy o nim przeczytać.